|
Είναι μαθηματικός και ζωγράφος, γόνος μιας κλασσικής μεσοαστικής οικογένειας. “Οι γονείς μου προέρχονται από την εργατική τάξη, κι είναι αυτοδημιούργητοι, κι έτσι περάσαμε και δυσκολίες. Ο πατέρας μου είναι καθηγητής πανεπιστημίου, διδάσκει καλές τέχνες, η μητέρα μου είναι γλύπτρια και γραφίστρια κι έχω ένα μικρό αδελφό, κιθαρίστα σε ροκ συγκρότημα”. Το μόνο που κάνει εξαιρετική την “κανονικότητα” όλων αυτών, είναι πως η Γκολνάρ Νταμπιμπζαντέχ είναι Ιρανή.
Γεννήθηκε στην Τεχεράνη το 1983, μεσούντος του ιρακινο-ιρανικού πολέμου, σε μια κλινική χωρίς φως και νερό. Όντας η ίδια απόδειξη της προόδου της γυναικείας υπόθεσης μετά την επανάσταση στο Ιράν, παρ’ ότι σπούδασε μαθηματικά, αγάπησε τις καλές τέχνες κι αποφάσισε να τις υπηρετήσει.
Υπάρχει σύγχυση στη Δύση για τη θέση και το ρόλο της γυναίκας στην Ιρανική κοινωνία. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι οι γυναίκες κάθεστε όλη μέρα σπίτι, δεν σας επιτρέπεται να σπουδάσετε κλπ Ποιά είναι η πραγματικότητα;
“Κατά τη γνώμη μου, δεν υπάρχει αμφιβολία πως υπάρχουν πολλές παρεξηγήσεις σχετικά με την κοινωνική και μορφωτική κατάσταση των γυναικών στο Ιράν. Με βάση τις πολιτιστικές παραδόσεις του τόπου, γυναίκες και άνδρες δε μοιραζόμαστε ακριβώς τα ίδια δικαιώματα. Προσωπικά πιστεύω ότι αυτό οφείλεται στις βαθιές ιστορικές ρίζες της παραδοσιακής ανισότητας, που τις δημιούργησε η άγνοια άλλων εποχών.
Ωστόσο, και σε αντίθεση με όσα πιστεύουν οι περισσότεροι, οφείλω να πω ότι η θέση της γυναίκας βελτιώθηκε πολύ μετά την Επανάσταση. Κι αυτό γιατί το επίπεδο της μόρφωσης, η πρόσβαση στα διεθνή μέσα και η γυναικεία επίγνωση του δικαίου βελτιώθηκαν. Όταν μιλάμε για “ιρανές γυναίκες”, μιλάμε για το μέσο όρο, ας διευκρινίσω. Να σας υπενθυμίσω ότι το χαμηλό νιώτικο επίπεδο των περισσότερων οικογενειών, την περίοδο μετά την επανάσταση, έβγαλε πολλές γυναίκες στην παραγωγή, μαζί με τους άνδρες, κι αυτό έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στη βελτίωση της κοινωνικής θέσης της γυναίκας. Παράλληλα, διανοούμενες, ευφυείς γυναίκες αναλάμβαναν σοβαρούς πολιτικούς και πολιτιστικούς ρόλους. Υπάρχουν μη κυβερνητικές οργανώσεις, εκδόσεις, κόμματα που διοικούνται από γυναίκες. Και διαρκώς γίνονται όλο και περισσότερα προς την κατεύθυνση της βελτίωσης της γυναικείας θέσης.
Εν τέλει, σήμερα βλέπουμε πολύ περισσότερες μορφωμένες, έξυπνες, επιτυχημένες, εργαζόμενες γυναίκες. Ο αριθμός των κοριτσιών που εισέρχονται κι αποφοιτούν από τα πανεπιστήμια είναι μεγαλύτερος από τον αντίστοιχο αριθμό των ανδρών. Ένας μεγάλος αριθμός κορυφαίων μάνατζερ, καθηγητών, γιατρών και καλλιτεχνών -ορισμένως διανοουμένων, δηλαδή- είναι γυναίκες.”
Πέρα από την προσφορά τους ως εργαζόμενες, τι άλλο βοήθησε στη βελτίωση της θέσης της γυναίκας;
“Είναι σίγουρα πολλά αυτά που έπαιξαν σημαντικό ρόλο και οδήγησαν στη βελτίωση της κοινωνικής θέσης της γυναίκας στο Ιράν. Ας πούμε, η αύξηση της γνώσης, η πρόσβαση στα διεθνή μέσα όπως το διαδίκτυο κι η δορυφορική τηλεόραση και η βελτίωση των κοινωνικών δεδομένων για τη νεώτερη γενιά, για κάθε νεώτερη γενιά. Αποτέλεσμα, οι γυναίκες μπορούν να ζητήσουν αυτά που δεν είχαν ποτέ και δε γνώριζαν ότι είναι δικαίωμά τους. Τα γυναικεία δικαιώματα γίνονται κατανοητά και αποδεκτά από την κοινωνία, μόνο όταν οι γυναίκες μετέχουν σε αυτήν και ζητούν τα δίκαιά τους. ”
Θες να μου πεις πως περνάς μια καθημερινή σου μέρα;
‘Δεν δουλεύω αυτή τη στιγμή, οπότε η μέρα μου ξεκινάει με τον έλεγχο των ημέηλ και λίγο σερφάρισμα στο ίντερνετ. Περνάω πολύ χρόνο στο δίκτυο, ψάχνω πληροφορίες για πανεπιστήμια αυτό τον καιρό. Μετά, δουλεύω τους πίνακές μου, σχεδιάζω, καμμιά φορά ασχολούμαι με κάποιο σπορ.
Τα απογεύματά μου τα περνάω συνήθως με φίλους και έξω από το σπίτι. Αν υπάρχει μια καλή ταινία, κάποιο θεατρικό ή κάποια ενδιαφέρουσα έκθεση ζωγραφικής, πάμε. Αν όχι, πάμε για καφέ ή για φαγητό ή μαζευόμαστε σε κάποιο από τα σπίτια. Μπορεί να δούμε καμμιά ταινία, να δούμε βίντεο κλιπς, να πιούμε κάτι, να συζητήσουμε. Τα βράδυα δουλεύω. Αγαπάω πολύ τα βράδυα, είναι οι πιο δημιουργικές μου στιγμές μες στη μέρα. Ζωγραφίζω, διαβάζω…”
Γιατί αποφάσισες να σπουδάσεις μαθηματικά, κι ύστερα, πως τα άφησες για τις καλές τέχνες;
“Το εκπαιδευτικό σύστημα στο Ιράν είναι πολύ σύνθετο. Αν σπουδάσεις τέχνες στο λύκειο, τότε τα μαθήματα που σου επιτρέπεται να πάρεις στο πανεπιστήμιο είναι μόνο μαθήματα καλών τεχνών. Αν όμως κάνεις μαθηματικά, τότε μπορείς να διαλέξεις από όλο το εύρος των μαθημάτων. Ύστερα, για να είμαι ειλικρινής, πάντα μου άρεσαν τα μαθηματικά κι είχα μυαλό, οπότε δεν ήθελα να περιοριστώ, ήθελα να έχω την ευκαιρία της επιλογής. Έτσι, επέλεξα να σπουδάσω μαθηματικά για τρία χρόνια, ενώ το ίδιο διάστημα γινόμουν όλο και πιο σοβαρή με την τέχνη μου.
Θυμάμαι, κάποτε με ρώτησε ο πατέρας μου αν ήξερα τι ακριβώς θέλω να κάνω, καθώς πίστευε πως έχω τις δυνατότητες να κάνω πολλά πράγματα, να πετύχω πολύ, να έχω μιαν άλλη ζωή. Ήξερα τι ήθελα να κάνω, κι είχα το παράδειγμα των γονιών μου σε αυτό. Ήξερα πως από τη ζωγραφική αποκλείεται να πλουτίσω ή να αποκτήσω μεγάλη κοινωνική θέση, σαν αυτή, ας πούμε, που έχει ένας γιατρός ή ένας απόφοιτος του πολυτεχνείου.
Ήξερα ότι η ζωή μου θα ήταν αγώνας, αλλά αυτό ήταν που ήθελα, γι αυτό ήμουν φτιαγμένη, αυτός ήταν ο τρόπος μου να εκφραστώ ελεύθερα κι αυτή η δυνατότητα της ελεύθερης έκφρασης με ενθουσίαζε. Η ζωγραφική μου έμαθε πως δεν είναι απαραίτητα τα λόγια κι οι πράξεις για να εκφράσεις όσα νοιώθεις. Μπορείς αντί να μιλάς ή να πράττεις, απλώς να δημιουργείς. Είναι θαυμάσιο!”
Βλέπει κανείς επιρροή του γερμανικού ή αυστριακού εξπρεσσιονισμού στο έργο σου. Πόσο εύκολο ήταν να βρεις βιβλία τέχνης και να σπουδάσεις αλλότριες ζωγραφικές;
“δεν έχουν όλοι τόσα χρήματα κι ότι δεν έχει κατασκευαστεί στη χώρα μας είναι πολύ ακριβό, για μια σειρά από λόγους. Είναι δύσκολο, λοιπόν, αλλά δεν είναι αδύνατο να βρεις βιβλία, αν κι όσα περιέχουν γυμνά ή πράγματα αντίθετα με τις ισλαμικές αρχές απαγορεύονται.
Βέβαια, πάντα βρίσκεις στη μαύρη αγορά κι από αυτά. Το κακό είναι πως, στη μαύρη αγορά κυκλοφορούν παλιές εκδόσεις, τουλάχιστον τριετίας ή τετραετίας. Ωστόσο, οι καλλιτέχνες, οι επαγγελματίες, έχουν πρόσβαση σε βιβλιοθήκες τέχνης, όπως η εξαιρετική του μουσείου σύγχρονης τέχνης της Τεχεράνης. Επίσης, η κυβέρνηση κάθε άνοιξη χρηματοδοτεί τους φοιτητές, τους καθηγητές και τους εκδότες, ώστε να αγοράσουν βιβλία από ετήσιες δημόσιες ή ιδιωτικές εκθέσεις βιβλίων. Από άποψη έργων, υπάρχουν πολλά βιβλία και πηγές. Το πρόβλημα είναι με τη θεωρία της τέχνης.
Δυστυχώς οι πηγές για τη θεωρία είναι πολύ λίγες στο Ιράν, αν και τώρα πια μπορείς να βρεις πολλά χρησιμοποιώντας το διαδίκτυο. Η μόρφωση στο Ιράν είναι εύκολη. Τα πανεπιστήμια είναι δημόσια και δωρεάν και η παιδεία μπορεί να είναι παλιομοδίτικη αλλά δεν είναι καθόλου κακή. Δεν υπάρχουν πολλές ευκολίες, οι σχολές καλών τεχνών έχουν ελλείψεις, τα υλικά μας είναι πολύ ακριβά. Αλλά τα μαθήματα είναι υψηλού επιπέδου και κάθε χρόνο βγαίνουν όλο και καλύτεροι απόφοιτοι. Κι ακόμη, το ενδιαφέρον για τις τέχνες μεταξύ των νέων ανθρώπων μεγαλώνει διαρκώς”.
Βρίσκεις ποτέ έμπνευση στην ιρανική τέχνη;
“Μου πήρε καιρό να καταλάβω την τέχνη του λαού μου. Οι πρώτες μου εμπνεύσεις ήταν από έργα ευρωπαίων ζωγράφων, ειδικά εξπρεσσιονιστών και γκροτέσκων. Ωστόσο, ο πρώτος μου δάσκαλος στο σχέδιο, ο Αχμάντ Αμιναζαρ, ήταν από τους ζωγράφους που μου έκαναν μεγάλη εντύπωση. Είναι μοτίβα εμπνευσμένα από τις ιρανικές μινιατούρες και την παραδοσιακή ζωγραφική.
Κι ακόμη η δουλειά της Νιλουφάρ Γκατερινετζάντ, από την οποία διδάχθηκα πολλές σημαντικές τεχνικές του σχεδίου. Κι η δική της δουλειά στηρίζεται στη διήγηση κι έχει διακοσμητικά μοτίβα. Όταν, αργότερα, άρχισα να μελετάω την παραδοσιακή μας ζωγραφική, γνώρισα το έργο του Καμαλου’ντιν Μπεχζάντ, έναν ιδιοφυή ζωγράφο που έζησε την περίοδο Σαφαβιδών (σσ περίπου το 1500) και με τον Σιάχ Γκαλάμ, που στην Τουρκία τον λένε Καλέμ και δρα την ίδια ιστορική περίοδο.”
Το καλοκαίρι που μας πέρασε ήσουν στην Ελλάδα. πως σου φάνηκε, πως σου φάνηκαν οι έλληνες;
“Τα πανέμορφα μέρη που επισκέφθηκα με έκαναν να νοιώθω πως βρισκόμουν ξαφνικά μες σε μια αρχαία ιστορία ή έναν πίνακα των ιμπρεσιονιστών. Η Ελλάδα μου επέτρεψε να βιώσω από κοντά όλα όσα είχα θαυμάσει στα βιβλία ιστορίας της τέχνης. Ξαφνικά ήμουν στη μέση και γύρω μου οι Θεοί κι οι Θεές, η Ιλιάδα και τόσες Οδύσσειες…
Στο Ιράν έχουμε μια κάπως συγχυσμένη εικόνα για τις ξένες χώρες, ειδικά την Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι εσείς εδώ περνάτε όλο σας τον καιρό παραδομένοι σε πνευματικές και καλλιτεχνικές ενασχολήσεις. Αποτέλεσμα ήταν, υποσυνείδητα να περιμένω να μπορώ να συζητήσω με όλους όσους συναντούσα για την τέχνη, τη λογοτεχνία και την πολιτική. Σε αντίθεση με όσα πίστευα, ανακάλυψα ότι οι άνθρωποι θέλουν πρώτα να απολαμβάνουν τη ζωή τους.
Τώρα, όλες οι χώρες έχουν καλά και κακά. Προσωπικά απογοητεύτηκα από την εμπορευματοποίηση και τον καταναλωτισμό που έχουν αγγίξει τόσο βαθιά μια χώρα σαν την Ελλάδα, μια χώρα με τόσο πολιτισμό και τόση ιστορία. Τελικά όμως, σαν Ιρανή, έχω βρει ότι έχουμε πολλά κοινά με τους Έλληνες, και στα καλά μας και στα κακά μας. Οι Έλληνες, όπως κι οι Ιρανοί, είναι παθιασμένοι κι ευαίσθητοι άνθρωποι, που τολμούν να απαιτούν να ζήσουν ζωές που ν’ αξίζουν τον κόπο. Κι είναι έτοιμοι να πληρώσουν το τίμημα γι αυτό.”
Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Σάντεϊ (Sunday) του Κυριακάτικου Αγγελιοφόρου, το 2006
|
