Ή You Can’t Be Neutral on a Moving Train/ Αποχαιρετώντας τον Χάουαρντ Ζινν
Υπάρχουν ήρωες πίσω από τους ήρωες, πίσω από τις πιο ανθρώπινες φωνές, τις πιο λαϊκές φωνές που συναντάμε. Υπάρχουν δάσκαλοι πίσω από κάθε φωτισμένο στίχο, κάθε γραμμή πάθους και αγωνίας για τον κόσμο- κόσμημα της ελπίδας και της απελπισίας μας μαζί. Υπάρχουν άνθρωποι σαν το Χάουαρντ Ζινν, που δεν πεθαίνουν και που τους κουβαλάς, είτε το ξέρεις είτε όχι.
Τον Χάουαρντ Ζινν, τον δάσκαλο, αγωνιστή, αναρχικό, διανοούμενο και εργάτη που έφυγε στις 27 Ιανουαρίου από τη ζωή, τον κουβαλάμε όσοι, από το εξήντα και μετά, τραγουδήσαμε έστω κι έναν στίχο διαμαρτυρίας στα αγγλικά, μουρμουρίσαμε κάτι από Ντύλαν ή από Σπρίγκστην, είμασταν με τους ινδιάνους και όχι με τους καουμπόυδες, είμασταν με τους καουμπόυδες και όχι με τους τσιφλικάδες. Τον κουβαλάμε όσοι ποτέ δε διεκδικήσαμε αντικειμενικότητα- όπως και κείνος. Όσοι ταχθήκαμε με τον αδύνατο άνευ όρων και αμφισβητήσαμε, με φολκ, με μπλουζ, με ραπ ή με ρεμπέτικα, αυτό που παρουσίαζε ως αλήθεια η όποια εξουσία (που, όπως και κάθε διάολος άλλωστε, έχει πολλά ποδάρια). Τον κουβαλάμε μέσα από τις φωνές που κατέγραψε στην Λαϊκή Ιστορία της Αμερικής, ή, όπως μεταφράστηκε επισήμως στα ελληνικά, την «Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών – Μια κοινωνική ιστορία της Αμερικής από την εποχή του Κολόμβου ως τις αρχές του 21ου αιώνα» (εκδ. Αιώρα, μετ. Θ. Καλύβα).
Αυτό που η προπαγάνδα της εξουσίας πάει να θάψει πίσω από τη δήθεν αντικειμενικότητα και το «πολιτικώς ορθόν», αυτό που οι λαοί ποτίζονται και ποτίζουν, την αειφόρο αλήθεια, που ξεχωρίζει το λαϊκό και αληθές – δηλαδή αυτό που είναιβίωμα και μύθος- από την προπαγάνδα, τις μισές αλήθειες και τα ολόκληρα ψέμματα, αυτό ήταν που αναζήτησε ο Χάουαρντ Ζιν, αυτό κατέγραψε και υπερασπίστηκε με πάθος μέσα από το έργο του. Το ένα έργο του: ότι έκανε πέρα από την «Ιστορία» δεν ήταν παρά η δραματοποίηση, η διήγηση, η προσφυγή στα λαϊκά μέσα ώστε να την κάνει προσιτή σε όλους. Ο Ζιν έγινε ιστορικός και ύστερα παραμυθάς και λογοτέχνης, όχι για τις δάφνες, αλλά γιατί πρώτα και πάνω από όλα υπήρξε δάσκαλος και μαθητής του λαού του. Αυτών που αναγνώριζε ως λαό του, με αυστηρότητα και λεπτολογία που έχει μείνει θρυλική.
Μέσα από αυτή την, φωτισμένη με το πείσμα και την αγωνία του, καταγραφή του λαϊκού, του αληθινού και απόλυτα προσωπικού (άρα παγκόσμιου) των ηρώων – δηλαδή των μέτρων και προτύπων του όποιου πολιτισμού- ο Χάουαρντ Ζινν έγινε οικείος και δικός, όρισε τη Δική Μας Κοντινή Αμερική, ξεχώρισε και καθάρισε τα στοιχεία ενός τοπίου ως τότε θολού στον δικό του τόπο. Όχι ως διανοούμενος, αλλά ως εκείνος που, όταν δε βάζει, μαζί με το λαό που τον γέννησε, το κεφάλι στη λαιμητόμο, γράφει αυτά με τα οποία ο λαός του τον νανούριζε για να του μάθει δίκαιο. Γι αυτό και τα γραπτά του γίναν μαγικό ραβδί και άλλαξαν όποιον άγγιξαν. Γι’ αυτό και η παρουσία του – όπως στην Αθήνα, πριν λίγους μήνες- ήταν φωτιά, πάθος, νιότη ασίγαστη στα 87 του χρόνια.
Τις περισσότερες φορές, όσοι τον αγαπήσαμε και ακούσαμε το μαγικό του ηχείο να μας θυμίζει τι σημαίνει Φωνή Λαού, τον παρουσιάζαμε βάζοντάς τον στην ίδια μοίρα με τον Νόαμ Τσόμσκυ. Οι δύο «αιρετικοί» αμερικάνοι, οι δύο που γίναν η συνείδηση της Αμερικής στην πιο απάνθρωπη ηγεμονική της φάση. Μόνο που, ξέραμε πως, αδικούσαμε έτσι και τους δύο, το πρόσωπο και τη μοναδικότητα. Ειδικά στο Ζινν, με αυτή την ομογενοποίηση, αρνούμασταν αυτόν που δε θέλησε να είναι διανοούμενος, που ήξερε να ακούει, που αυτό που ακούγαμε στη δική του φωνή ερχόταν από πολύ παλιά, πολύ μακρυά – από κει που οι ηττημένοι ζητούν δικαιοσύνη. Ερχόταν από κει που το λάθος είναι μάθημα και το βίωμα κατάθεση στην κοινή τράπεζα – δεν κουράστηκε να το λέει, δε χορταίνουμε να τον ακούμε, να τον διαβάζουμε. Όπως οι σαμάνοι του λαού του, όπως οι πρεσβύτεροι και οι θεραπευτές των λαών μας, όπως οι φωνές των σκλάβων προγόνων του και προγόνων μας που αγωνιστήκαμε και κερδίσαμε ελευθερία, που θέσαμε εαυτούς στην εξουσία μιας λέξης, κατά πως λέει κι ο Ελυάρ.
Για όλα αυτά, δεν είναι μόνη η ηττημένη, κατατρεγμένη, δολοφονημένη και κυνηγημένη, δική μας Αμερική που αποχαιρετά τον αδαμάντινο Χάουαρντ Ζινν – είναι όλος εκείνος ο κόσμος που απέναντι στους Ρέηγκαν, στην απάνθρωπη εξουσία, στις ηγεμονίες και την παγκοσμιοποίηση, απαντά με τη φωνή του Ζινν, με την κοινότητα και το όμαιμο ενός αίματος χυμένου για το δίκαιο, με την παράδοσή του, τις φωνές που έρχονται από πολύ παλιά και που οι εξουσίες θέλουν ξεχασμένες ή «μύθο».
Τα βιογραφικά
Ο Χάουαρντ Ζινν γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1922, παιδί εβραίων μεταναστών. Δούλεψε σε ναυπηγεία στα 18 του και κατόπιν υπηρέτησε στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πολέμησε στην Ευρώπη. Η επαφή του με τη βία του πολέμου έθρεψε το ειρηνιστικό του όραμα. Σπούδασε ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και στο Κολούμπια. Από τα φοιτητικά του χρόνια υπήρξε ακτιβιστής και ενεργός στους αγώνες των μειονοτήτων για κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα.
Το βιβλίο του «Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών – Μια κοινωνική ιστορία της Αμερικής από την εποχή του Κολόμβου ως τις αρχές του 21ου αιώνα», που πρωτοτυπώθηκε σε 5.000 αντίτυπα επί Ρέηγκαν, το 1980, έχει πουλήσει ως σήμερα πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα εντός των ΗΠΑ, ενώ έχει εμπνεύσει πολλούς ακόμη ιστορικούς και δημιουργούς. Ωστόσο, η επίσημη επιστημονική ιστορική κοινότητα δεν τον αναγνώρισε ποτέ ως μέλος της γιατί δεν παρίστανε τον αντικειμενικό, έπαιρνε θέση, ξεκάθαρα, δυναμικά, με πράξεις και λόγους. Την «Ιστορία» ακολούθησαν και άλλα βιβλία, πολλές φορές επεξηγήσεις ή αναδρομές στις πηγές της «Ιστορίας». Το βιβλίο του χάρισε θέση καθηγητή της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης, παρά τς βολές και την αντίθεση της επιστημονικής κοινότητας των «συναδέλφων» του.
Είχε νυμφευθεί και απέκτησε δύο παιδιά. Το τελευταίο του άρθρο στο περιοδικό The Nation αποτελούσε ράπισμα στον Ομπάμα, από τον οποίο δήλωνε απογοητευμένος. «Ο Ομπάμα θα είναι ένας μέτριος πρόεδρος, κι αυτό, στην εποχή μας, σημαίνει ένας επικίνδυνος πρόεδρος. Εκτός αν ένα πανεθνικό κίνημα τον σπρώξει σε καλύτερη κατεύθυνση».
(Δημοσιεύτηκε στο SKAI.gr, 29/01/2010)